كما هو حقه ضبط و به هر شهرى مرور ننموده از اشخاص موثق تحقيق و در كتاب مذكور ثبت كرده است و در ميان دانشمندان عرب و عجم كتابى كه در اين علم به خوبى علم است همين معجم البلدان است . ما هم وضع كتاب او را بنيان اين كتاب قرار داده آنچه راجع به ايران بود به وضع و ترتيب حروف تهجى در كتاب خود درج نموديم و آنچه مقدور مىشد از كتب فرنگى و يونانى و لاتينى و عربى و فارسى و سياحت‌نامه‌هاى مسافرين قديم و جديد ضميمهء آن كرديم و هرقدر ميسور بود از حالت حاليه شرحى داده شود چه اماكنى را كه خود بشخصه در اسفارى كه ملتزم ركاب ظفر انتساب شاهنشاهى بوده و نيز سفر حكومت عربستان والد اعتماد السلطنه حاجى على خان - غفره الله تعالى - و سفر مأموريت به تحصيل فرنگستان و غيره بسيارى از اماكن و بلاد ممالك محروسه را سياحت كرده و ديده و چه از اشخاص موثق تحقيق نموده و شنيده بودم الحاق كردم و نيز اشعار عربى و فارسى اساتيد با علم و اطلاع كه مىتواند دليل و مؤيد مطلبى و موجب ثبوت مقصدى باشد در شرح آن مطلب آن را نگارش مىدهد كه مايهء مزيد ايقان و مزيت اين كتاب گردد و اسباب تفنن و تفريح مطالعه‌كنندگان باشد . فى الواقع مقصود كلى نوشتن جغرافياى حاليهء ايران نبود . زيرا كه براى اقدام اين عمل اسباب و تدارك زياد ضرور و لازم و مدت متمادى طول مىكشيد بلكه مطلب اصلى از تأليف اين كتاب نوشتن تاريخ شهرها و حوادث عظيمه كه در ازمنهء قديمه روى داده بود و در اين ضمن اگر از حالت حاليه هم اطلاع صحيحى پيدا شده بود نوشته شد و در ضمن طهران ، وقايع سلطنت سلسلهء جليلهء قاجاريه و امور عظيمه كه در اين دولت ابد مدت روى داده و مخصوصا شرح حالات سلطنت سى سالهء شاهنشاه جم‌جاه - خلد الله ملكه و سلطانه - نوشته مىشود . ولى بنابر احترام ذات ملكوتى صفات مقدس خسروانه ، جلد اول را به خاتمهء سنين پادشاهى شهريار مبرور ماضى محمد شاه غازى - طاب الله ثراه - ختم نموده شرح سلطنت سى سالهء شاهنشاه جم‌جاه - روحنا فداه - را زينت و صدر جلد ثانى قرار مىدهد . پس بنابراين كتابى كه موسوم به « مرآة البلدان ناصرى » است لغت تاريخى و جغرافيهء ايران است و اقوال مورخين و سياحان